Dziś, 17 marca cały świat nosi się na zielono. Jak wiadomo, w dzień św. Patryka każdy jest – choć trochę – Irlandczykiem. Mało kto jednak wie, że 17. marca to również niezwykle ważne dla nas, kociarzy święto – dzień św. Gertrudy patronki kotów.
Kim była św. Gertruda?
Trzeba przyznać, że jest mały problem ze świętymi. Tych o imieniu Gertruda było kilka, nam jednak chodzi o św. Gertrudę z Nijvel (Nivelles), młodszą córkę Pepina z Landen i jego żony Idubergi, ksieni benedyktyńskiego klasztoru w Nijvel, urodzoną ok. 626 roku.
Jak to w owych czasach bywało, gdy miała około dziesięciu lat już miano ogłosić jej zaręczyny z synem księcia Austrazji. Oburzona Gertruda odpowiedziała, że nie wyjdzie za mąż nie tylko za syna księcia, ale też za żadnego innego mężczyznę, bo tylko Jezus Chrystus będzie jej oblubieńcem. W 640 roku Gertruda została ksienią klasztoru w Nivelles.
W wieku ok. trzydziestu lat tak bardzo osłabła z uwagi na ciągłą wstrzemięźliwość od jedzenia i snu, że postanowiła złożyć swój urząd, a wkrótce potem zmarła. Co ciekawe, odwiedzający klasztor irlandzki mnich przepowiedział, Gertruda że umrze w dzień św. Patryka i że „błogosławiony biskup Patrick wraz z aniołami są gotowi ją przyjąć”.
Praktycznie zaraz po śmierci rozpoczął się jej kult jako świętej. Trafił on również do Polski, czego dowodem m.in. nieistniejący już kościół pod wezwaniem św. Gertrudy w Krakowie, na terenie dzisiejszych Plant czy również nieistniejąca kaplica ku czci św. Gertrudy na Wygonie Świdnickim (dziś część Wrocławia).
Święta Gertruda patronka kotów i podróżnych
Święta Gertruda jest patronką Nijvel (Nivelles), kult oddaje jej się również w miastach Beverst, Geertruidenberg i Bergen op Zoom. Jest patronką podróżnych, ogrodników, walczących z gryzoniami, ubogich, wdów i chorych. Jej imię wzywane jest przeciwko gorączce, szczurom, myszom, szczególnie myszom polnym. Może stąd też wzięły się i skojarzeniowe związki z kotami? Prozaicznie, Gertruda i jej zakonnice po prostu trzymały w klasztorze mnóstwo kotów, aby walczyć z problemem szkodników w opactwie Nivelles.
Ciekawe jest także wyjaśnienie dotyczące patronatu Gertrudy nad podróżnikami i daty jej święta. Chodzi tu nie tylko o jej życzliwe traktowanie pielgrzymów w całym życiu, ale także do przypisywanego jej cudu: irlandzki mnich nękany przez wielką burzę na morzu – w tym potwora morskiego! – modlił się do niej i burza natychmiast ucichła. Jej gościnne traktowanie irlandzkich pielgrzymów było niezwykle ważne dla Kościoła katolickiego, który chciał zdobyć ogólnoświatowy zasięg, dlatego też postanowił, że datę swojej śmierci św. Gertruda dzieli ze św. Patrykiem, patronem Irlandii.
Wizerunek św. Gertrudy w ikonografii
Święta Gertruda patronka kotów jest przedstawiana najczęściej w stroju opatki z pastorałem w ręku, niekiedy też w szatach książęcych, bardzo często w ogrodzie. Zazwyczaj towarzyszą temu skaczące na nią myszy i szczury, co jest odbiciem podania, mówiącego, że pewnego razu swymi modlitwami rozgromiła plagę tych gryzoni, ratując zbiory pól i ogrodów. Jeszcze w 1822 r. pielgrzymi zostawiali w jej sanktuarium ofiary w postaci złotych i srebrnych myszy.
Istnieje sporo pisemnych zapisów na temat cudów i dobrych uczynków świętej Gertrudy patronki kotów. Tu również wyjaśnienie jest prozaiczne: z rodziny św. Gertrudy wywodzą się Karolingowie, z których najsłynniejszym był Karol Wielki, namaszczony przez papieża Święty Cesarz Rzymski, który zjednoczył większość Europy Zachodniej. Tak więc dokumentowanie cudownych dokonań świętej ciotki było jak najbardziej politycznie uzasadnione i korzystne – zarówno dla Kościoła, jak i Karolingów.
Czy są inni święci patroni kotów?
Za swoich patronów koty mogą uważać również kilku innych świętych. Święty Franciszek z Asyżu jest patronem wszystkich zwierząt, w tym kotów. Koty kochały św. Marię Bartholomew Bagnesi, XVI-wieczną siostrę z zakonu dominikanów z Florencji. „Pewnego razu, kiedy koty wiedziały, że Maria jest głodna i nikt się nią nie opiekuje, poszły i przyniosły jej ser” – czytamy w Catholic Daily.
Dwa święta…
W tym dniu cały świat pragnie uhonorować siłę, odwagę i męskość św. Patryka, który wypędził z Irlandii złe węże. Tańcząc, bawiąc się i pochłaniając hektolitry Guinessa. Warto jednak pamiętać, że jest to dzień równie silnej i niezależnej kobiety, która nie godziła się na to, by traktowano ją jak rzecz. Która czuwa nad naturą, uspokaja wzburzone morza i umysły… jeśli w nią wierzysz.
Zobacz również: Kocie święta na świecie
Instagram: @kocia_kolyska | FB: @KociaKolyskaCats
Thijs Collection (University of Antwerp), CC0, via Wikimedia Commons
